Elektron o‘quv-metodik majmualar mustaqil ta’limning muhim omili
03.09.2017
Rukn: Sharh va fikr-mulohazalar.
Muallif: .

Bugungi kunda oliy ta’lim muassasalaridagi axborot ta’lim muhitiga o‘zaro axborotli ta’sir muhiti sifatida qaralib, talabalar, magistrantlar hamda ilmiy izlanuvchilarning axborotga, maxsus apparat va dasturiy vositalarga bo‘lgan talab-ehtiyojlarini qondirish maqsadi ko‘zda tutiladi.

Mazkur axborotli o‘zaroaloqa tarkibiga: insonlararo kommunikatsiya vositalari (elektron pochta, telefon aloqasi, chatlar, forumlar, videokonferensiyalar va boshqalar), tashqi va ichki axborot resurslariga ulanish, shuningdek, o‘quvchilarga taqdim etiladigan axborot resurslarining o‘zi kiradi. Oliy ta’lim muassasa­lari (OTM) asosiy axborot resurslarini turli fanlarni o‘rganishga oid elektron o‘quv-metodik majmualar (EO‘MM) tashkil etadi. EO‘MM deyarli barcha axborotli materiallarni yagona axborot majmuasiga jamlash imkonini beradi. Bundan tashqari, unda hozirgi kunda talab etiladigan zarur interaktivlik, ko‘rgazmalilik, mobillik, ixchamlik va ularni ko‘paytirishda kam xarajat sarflash, ko‘p variantlilik, ko‘p bosqichlilik hamda tekshirish uchun topshiriqlar va testlar hajmi­ning ko‘p bo‘lishini ta’minlaydi. Zamonaviy elektron o‘quv-metodik majmualarining afzalligi, avvalo, o‘quv jarayonida o‘quvchilarning mustaqillik va faollik rolini samarali tashkil etishdan iborat. Ta’lim jarayoniga EO‘MMni joriy etish talabalarga fan bo‘yicha axborotning to‘liq manzarasini namoyish etish, o‘quv materialini mustaqil o‘zlashtirishini ta’minlash, o‘qitishni individuallashtirish, nazorat va o‘z-o‘zini nazoratni takomillashtirish, o‘quv jarayonini natija­viy­ligini oshirishga yordam beradi. Bundan tashqari, zamonaviy elekt­­ron o‘quv-metodik majmualarning afzalligiga dars jarayonining yanada qiziqarli o‘tishini ta’minlash xususiyatini kiritish mumkin.

Talabalar mustaqil tayyorgarligi jarayonida mazkur vositalardan foydalanish ta’lim tizimidagi odatiy bo‘lgan o‘qitish vazifasi faqat o‘qituvchiga taalluqli bo‘lgan, tipik vaziyatni o‘zgartiradi. EO‘MM talabaga taqdim etilayotgan o‘quv axborotlarini erkin qabul qilish, ularni individuallik xususiyatiga ko‘ra, o‘zlashtirishida o‘qituvchining o‘qitish funksiyasi talabaning o‘ziga o‘tadi. Bunda o‘qituvchi o‘quvchini faqat qo‘llab-quvvatlaydi, o‘quv axborotlari oqimidan samarali foydalanish hamda yuzaga keladigan muammolarni hal etishga yordam beradi.

Tuzilmaviy elektron o‘quv-metodik majmualar o‘quv kursi bo‘­yicha ishchi dasturga ega bo‘lishi, fan bo‘yicha nazariy materialni mantiqiy turkumlashtirish, talabalar mustaqil bilim olishi va o‘zini nazorat qilishi uchun tipik masala, topshiriq va testlar, imtihon yoki sinovlar uchun savollar bo‘lishi, zarur me’yoriy-ma’lumotnoma axborotlarini batafsil ta’riflab, bayon etilgan misollar berilishi shart. Bundan tashqari, unda muallif haqidagi ma’lumotlar (familiyasi, ismi, otasining ismi, muloqot telefoni, elektron pochtasining manzili), o‘quv fanining nomi, ixtisoslik nomining shifri, shuningdek, butun o‘quv kursi uchun talab etiladigan taxminiy soatlar hajmi aniq ko‘rsatilishi ham shart. Elektron o‘quv-metodik majmualar dasturiy platformasi mavjud operatsion tizim va dasturiy mahsulotlar o‘quv markazi boshqaruvida bexato hamda to‘g‘ri ishlashi zarur.

Elektron o‘quv-metodik majmualarni yaratishda uning ayrim muhim jihatlariga alohida e’tibor qaratish zarur. Bugungi kunda EO‘MM mazmuni albatta yangi avlod talablariga muvofiq kelishi, shuningdek, bilimlar sohasida zamonaviy ilmiy-texnik taraqqiyot darajasiga javob berishi shart. Elektron o‘quv-metodik majmualar tuzilmasi ikki mantiqiy o‘zaro aloqador elementlar yoki modullardan iborat bo‘lishi shart. Alohida modulni ishlab chiqish yoki ko‘rib chiqishda ular turli xususiy masalalarni hal etishga yo‘naltirilgan xususiyatga ega bo‘lsada, umumiy maqsadli alohida elektron o‘quv material mazmunida ochilishi shart. EO‘MM interfeysi shunday tashkil etiladiki, u qat’iy ifodali ko‘rinishga ega bo‘lishi, ko‘rgazmali vositalar paneli foydalanuvchi uchun ishlash texnologiyasini o‘zlashtirishda sodda bo‘lishi shart.

EO‘MMdan foydalanishda o‘quv kursi mazmunining kelgusida takomillashuvi va modernizatsiyasi texnologik jihatdan murak­kablashmasligi imkoniyatini hisobga olish shart. EO‘MM maksimal darajada interaktiv bo‘lishi zarur, yetarli darajada multimediyali ma’lumotlarga ega bo‘lishi, zarur o‘quv axborotlarini izlashda qulaylikka ega bo‘lishi lozim.

Talabalarni kasbiy-mutaxassislik bo‘yicha elektron o‘quv re­surslaridan foydalanishga o‘rgatishda o‘qituvchi ularni o‘quv fao­liyatini to‘g‘ri taqsimlashga o‘rgatishi zarur. Quyi bosqich talabalari o‘quv materiali bilan ishlashda yetarli darajada tajriba va malaka­larga ega emasliklarini hisobga olish lozim va shu sababli o‘qituvchidan talabalarga mustaqil ishlash usullari va metodlarini o‘zlashtirishlariga yordam berib, katta e’tibor bilan mazkur jara­yonni boshqarish talab etiladi. Talabalarning yuqori bosqich kurslarga ko‘tarilib borishlari bilan bunday ish usullari o‘zgarib boradi.

O‘qituvchi muntazam ravishda, talabalarga o‘quv topshiriqlarini murakkablashtirib borib, mustaqil ishlash vaqtini o‘zgartirish, ularda individual ishlashga qiziqishni, mustaqil ta’limga intilishini kuchaytirishi zarur. Yuqori bosqich talabalari uchun ijodiy tafakkurni rivojlantirishga yordam beruvchi individual toshiriqlardan foydalanish mumkin. Talabalar bilan o‘zaro hamkorlikda EO‘MMdan foydalanish вa o‘quv jarayonini tashkil etish an’anaviy o‘quv vositalariga nisbatan quyidagi afzalliklarga ega, jumladan:

  • har qanday geografik nuqtadan o‘quv materiallariga ulanish kafolatlanishi;
  • elektron materiallarni o‘z vaqtida yetkazib berilishi;
  • materiallarni izlashni osonlashtirish, imtihonlarga tayyorgarlikni yengillashtirilishi;
  • o‘quv materiallaridan ish joylarida, uyda va mobil telefoni qurilmasini Internet tarmog‘iga ulab, yo‘lda ham foydalanish imkoniyatining mavjudligi;
  • elektron materiallarning o‘z vaqtida va operativ yangilanishi kabilardan iborat.

Bugungi kunda elektron o‘quv-metodik majmualarning texnologik asoslari va mazmun-mohiyati tubdan o‘zgarib bormoqda. Tekstografik axborotli mazmunga ega ta’lim majmualari o‘rniga ovoz, animatsiya, video imkoniyatiga ega, virtual laboratoriya amaliyotlari, qidirish va ekspert tizimlari moduli hamda ichki dasturiy-didaktik algoritmlar, talaba — pedagog — o‘quv materiali o‘zaro munosabati orqali amalga oshiriluvchi multimediyali va interaktiv komplekslar kirib keldi. Xulosa qilib aytganda, elektron o‘quv-metodik majmualar o‘qitish jarayonini o‘qitishning boshqa shakllari, jumladan, innovatsion pedagogik texnologiyalar hamda masofaviy ta’lim texnologiyalari bilan tashkil etishda o‘z dolzarbli­gini yo‘qotmaydi, balki ta’lim istiqbollarini ta’minlashda yanada katta e’tiborni talab etadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Современный электронный учебно-методический комплекс — основа информационнообразовательной среды вуза / П. А. Мандрик, А. И. Жук, Ю. В. Воротницкий
// Информатизация образования — 2010: педагогические аспекты создания информационно-образовательной среды: материалы междунар. науч. конф., Минск, 27–30 окт. 2010 г. — Минск : БГУ, 2010. — 197–201 betlar.
2. Листопад Н. И., Воротницкий Ю. И. Электронные средства обучения: состояние, проблемы и перспективы//
Высшая школа. — 2008. —№ 6. — 6–14.1 betlar.

Mualliflar: I. Morxova, TDPU katta o‘qituvchisi, Sh. Davlatova, O‘zDJTU talabasi

Orphus system
O'zbеkistonda AKT yangiliklaridan birinchilar qatorida xabardor bo'lish uchun Telegramda infoCOM.UZ kanaliga obuna bo'ling.
Telegramga qo`shmoq
Odnoklassnikiga yubormoq
VKontakteda bo`lishmoq