Boshlang‘ich sinf mashg‘ulotlarida AKT elementlaridan foydalanish

Hоzirgi zamonaviy sharoitda davlat innovatsion imkoniyatlarini shakllantirishda asosiy vazifa o‘qituvchilar zimmasiga yuklatilmoqda. Ushbu muhim vazifani zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarini egallagan, uzluksiz ta’lim tizimiga faol jalb etilgan va o‘zini doimiy takomillashtiruvchi, ishiga ijodiy yondashuvchi o‘qituvchigina hal etishi mumkin.

Ko‘pchilik maktablarda innovatsion faoliyat u yoki bu ko‘rinishda amalga oshirilmoqda: maktablarni rivojlantirish dasturlari ishlab chiqilmoqda va amalga oshirilmoqda, tajriba ishlari olib borilmoqda, yangi ta’lim dasturlari va texnologiyalari o‘zlashtirilmoqda.

Vaqt joyida turmaydi va hozirda davr talabi bilan an’anaviy suhbatlar, yodlashlar, turli xildagi nasihatlar o‘rniga ta’limning noan’anaviy shakllari: birlashtirilgan darslar, kuzatuv darslari, muammoli vaziyatlarni qo‘yish va shu kabilar kirib keldi. Mana shunday darslar bolalarga yoqadi, idrok etishga ularda qiziqish uyg‘otadi, ularga ko‘plab yangiliklar beradi, o‘quvchilarda katta emotsional kuch mavjud.

Inson nutqi — bu uning intellekt va madaniyati ko‘rsatkichidir. Nutq qanchalik aniq bo‘lsa, fikr obrazli ifoda etilsa, inson shaxs sifatida shunchalik ahamiyatli va jamiyat uchun u shunchalik qimmatga ega. Zamonaviy hayot o‘quvchi oldiga: tilni erkin egallash, turli vaziyatlarda turli insonlar bilan munosabatda bo‘lishni bilish, shu bilan bir vaqtda, o‘zini erkin, ishonchli his qilish kabi yangi maqsadlarni qo‘yadi. Shu sababli ta’limning kommunikativ texnologiyasi bizning davrimizda innovatsion hisoblanadi.

Та’lim va tarbiya jarayonlari o‘z-o‘zidan insonni rivojlantirmaydi, balki ular faoliyatli shaklga ega bo‘lganida rivojlantira oladi. O‘quvchi rivojlanishi uchun uning faoliyatini tashkil etish zarur. O‘quv materialini passiv idrok etishda rivojlanish sodir bo‘lmaydi. Misol uchun, bola kitobni qanchalik ko‘p varaqlamasin, o‘zi harflarni eslab qolmasa, ulardan so‘z tuzishni o‘rgana olmaydi — unda hech qanday o‘qish ko‘nikmasi shakllanmaydi. Bolaning aynan o‘z harakatlari kelajakda uning qobiliyati shakllanishining asosi bo‘lib qolishi mumkin.

Demak, ta’limning vazifasi bolani harakatlarga chorlovchi sharoitlarni tashkil etishdan iborat bo‘ladi. Boshqacha aytganda, o‘qituvchilar har bir o‘quvchida turli sharoitlarda o‘z yo‘lini topa olishiga imkon beruvchi harakatlar individual vositalari va usullarini shakllantirishga yordam beruvchi maxsus o‘quv sharoitlarini yaratishlari zarur. Boshlang‘ich sinflar o‘qituvchilari mana shunday o‘quv vaziyatlari majmuini yaratish ustida ishlamoqdalar. Bu holat ko‘zlangan natijalarga erishish texnologiyasining muhim masalalaridan biri hisoblanadi.

Kichik yoshdagi o‘quvchilarning diqqatlari mustahkam emas, ular ko‘pincha diqqatlarini bir faoliyat turidan ikkinchisiga qaratishni bilmaydilar. Biroq o‘quvchining o‘ziga doskada har qanday obyektni, geometrik shakllar, yozuvlarni bajarish, rangi, kattaligi, shaklini o‘zgartirish imkoniyati berilganda diqqati kuchayadi. Masalan, matematika darsida kompyuter vositalari, interfaol doskadan foydalanilishi bilan bolalarning qiziqishlari ortishi kuzatiladi va shu bilan birga, darsning jadalligi oshadi. Barcha o‘quvchilar dars jarayoniga jalb qilinadilar. Material hajmining ko‘rligi bolalarni qiynamaydi, balki faoliyat o‘yin shakli metodikasi bo‘yicha faol o‘qishga imkon beradi. Bu juda muhim omil, chunki olti–to‘qqiz yoshli bolaning faol faoliyat turi o‘yin hisoblanadi. Interfaol doska — matematika faniga o‘qitish jarayonini ko‘rgazmali, yorqin, chaqqon qiluvchi juda qulay uskunadir. Ta’lim jarayonini jadallashtirish boshlang‘ich maktab o‘quvchilari uchun muhim hisoblanadi.

Uskunalar bilan jihozlangan kabinetda o‘quvchilar va o‘qituvchi uchun ham ishlash qiziqarli. Hozirgi zamonaviy jamiyatda sodir bo‘layotgan axborotlashtirish jarayonlari ta’lim tizimini jadal takomillashtirishni, davlat, ijtimoiy va shaxsiy ehtiyojlar hamda manfaatlarini hisobga oluvchi ta’lim maqsadlarini aniqlashni talab qilmoqda. Shu sababli yangi ta’lim standartlarining rivojlantiruvchi imkoniyatlarini ta’minlash ustivor yo‘nalish bo‘lib qolmoqda. Yangi ijtimoiy talablar o‘quvchilarni umummadaniy, shaxsiy va idroklari rivojlanishi kabi ta’lim maqsadlarini belgilab bermoqda. O‘quvchilarning faqatgina fanlar aniq bilim va malakalarini o‘zlashtiribgina qolmay, balki «o‘qishga o‘rgatish» malakasini ta’minlovchi «universal o‘quv harakatlari» to‘plamini shakllantirish zamonaviy ta’lim tizimining muhim vazifasi hisoblanadi.

Ахborot-kommunikatsiya texnologiyalar (AKT) — foydalanuvchi manfaatlari yo‘lida axborotlarni to‘plash, qayta ishlash, saqlash, tarqatish va foydalanish maqsadlarida birlashtirilgan metodlar, ishlab chiqarish jarayonlari va dasturiy-texnik vositalar to‘plamidan iboratdir.

Bir qator olimlarning ta’kidlashicha ta’lim sohasida qo‘llaniladigan AKT vositalaridan foydalanish quyidagi masalalarni amalga oshirishni o‘z maqsadi qilib qo‘yishi kerak: o‘quvchilarning fikrlashlari tizimliligini ta’minlash va rivojlantirish; bilim olish, ko‘nikma va malakalarini rivojlantirish hamda mustahkamlashda o‘quvchining idrok etish faoliyati barcha turlarini qo‘llab-quvvatlash; ta’lim jarayoni yaxlitligini saqlab qolgan holda o‘quv jarayonini individuallashtirish tamoyilini amalga oshirish.

AKT ta’lim vositalarini qator ko‘rsatkichlari bo‘yicha turlarga ajratish mumkin:
1. Hal qilinadigan pedagogik masalalari bo‘yicha:
• tayanch tayyorgarlikni ta’minlovchi vositalar (elektron darsliklar, ta’lim tizimlari, bilimlarini nazorat qilish tizimlari);
• amaliy tayyorgarlik vositalari (masalalr to‘plamlari, praktikumlar, virtual konstruktorlar, imitatsion modellashtirish dasturlari, trenajyorlar);
• yordamchi vositalar (ensiklopediyalar, lug‘atlar, adabiyotlar, rivojlantiruvchi kompyuter o‘yinlari, multimediyali o‘quv mashg‘ulotlari);
• kompleks vositalar (masofali o‘quv kurslari).
2. Ta’lim jarayonini tashkil qilish funksiyalari bo‘yicha:
• axborot-ta’lim (elektron kutubxonalar, elektron kitoblar, elektron davriy nashrlar, lug‘atlar, o‘quv kompyuter dasturlari, axborot tizimlari);
• interfaol (elektron pochta);
• izlanish (kataloglar, izlash tizimlari).

AKT turli ta’lim vositalaridan ta’lim jarayonida foydalanish bir necha jihatlarini ko‘rsatish mumkin:
1. Motivatsion jihati. AKT’ni qo‘llash o‘quvchilarning qiziqishlarini oshirishga va ijobiy motivatsiyasini shakllantirishga yordam beradi, chunki o‘quvchilarning individual ta’lim imkoniyatlarini va ehtiyojlarini maksimal hisobga olish, o‘quv mashg‘ulotlari mazmuni, shakllarini tanlash keng imkoniyatlari, o‘quvchilarning ijodiy imkoniyatlarini ochib berish, o‘quvchilarnin zamonaviy axborot texnologiyalarini o‘zlashtirishlariga yordam beradi.
2. Mazmunli jihati. AKT imkoniyatlaridan interfaol jadvallarni, plakatlar va o‘quv fani alohida mavzulari va bo‘limlari bo‘yicha boshqa raqamli o‘quv resurslarini, individual testlar mini-darslarini yaratishda foydalanilishi mumkin.

Orphus system