Ta’lim tizimini axborotlashtirish davr talabi

Zamonaviy jamiyat uchun axborot eng muhim tovarga aylanganligi haqidagi fikrni tez-tez eshitamiz. Jamiyat rivoji ehtiyojlarini qoniqtirishga yo‘naltirilgan ta’lim tizimini axborotlashtirish jarayoni uning sifatini ko‘tarishga qaratiladi.

Ta’lim tizimi uchun axborotlashtirish jarayoni — yetuk barkamol shaxslarni jadal rivojlanib borayotgan, axborotlashgan jamiyat sharoitlariga va kelajak hayotga tayyorlash, ta’lim mazmuni, o‘qitish metodlari hamda ta’lim shakllarini o‘zgartirish, o‘sib kelayotgan avlodda o‘z hayotini muvaffaqiyatli va mustaqil qurish ko‘nikma hamda malakalarini shakllantirishdan iboratdir.

Ta’lim tizimini axborotlashtirish — bu hayotdan yangi usullarni izlash jarayonidir.

Ta’lim tizimini axborotlashtirish bu butun ta’lim jarayonini samarali tashkil etishdir. Bunda asosan fanning so‘nggi yutuqlariga tayangan holda har bir o‘quvchi va umumiy jamoaning o‘zlashtirganlik faoliyati natijalari, ta’lim jarayoniga axborot texnologiyalarini samarali tatbiq etish darajasi aniqlanadi.

Ta’lim tizimini axborotlashtirish — bu kompyuter texnikasi va axborot texnologiyalaridan dars jarayonida foydalanish, ta’limda yangi sifat ko‘rsatkichiga erishishdir. Buning uchun ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan keng foydalanishda o‘qituvchilarning malakasini oshirish va metodik qo‘llab-quvvatlash zarur.

Ma’lumki, hozirgi davrda insonga media-texnologiyalarning ta’siri kun sayin ortib borayotganligi kuzatilmoqda. Bu holat, ayniqsa, kitob o‘qishga nisbatan televizorni qiziqib tomosha qiladigan bolalarga kuchli ta’sir etmoqda.

Yangi axborotlarning katta oqimi, reklamalar, televideniyeda kompyuter texnologiyalaridan keng foydalanilishi, kompyuter o‘yinlari, elektron o‘yinchoqlar va oilada mustahkam o‘rinni egallab borayotgan kom-pyuterlar bola tarbiyasi hamda atrofdagi olamni anglab borishiga kattalardan alohida e’tiborni talab etmoqda.

Shuni ta’kidlash zarurki, bola voyaga yetgani sayin uning sevimli amaliy faoliyatining mazmuni o‘zgarib boradi — o‘yinlari, sevimli qahramonlari va qiziqishlari ham o‘zgaradi. O‘quvchi ilgari axborotni darslik, adabiyotlar, dars jarayonida o‘qituvchi ma’ruzasi va radio hamda televideniye orqali olgan bo‘lsa, endilikda bunga axborot texnologiyalari, Internet tarmog‘i ham qo‘shildi.

Ta’lim tizimini axborotlashtirishda o‘qituvchidan darsni yangi innovatsion va pedagogik texnologiyalar asosida o‘tish talab etiladi. Pedagogik texnologiyaning asosini axborot texnologiyasi tashkil etadi. Sababi ta’lim jarayoni texnologiyasining asosi axborot olish va qayta ishlashdan iborat.

Ta’lim texnologiyasining eng muvaffaqiyatli usullaridan biri kompyuter texnologiyasi hisoblanadi. Ta’limda kompyuter (yangi axborot) texnologiyasi — bu o‘quvchiga axborotni tayyorlash va yetkazish vositasi kompyuter orqali amalga oshiriluvchi jarayondir.

O‘qituvchi AKT’dan foydalanib, dars o‘tishda bu o‘sib kelayotgan avlod uchun mo‘ljallangan saboq ekanligini unutmasligi kerak, demak, darsga tayyorgarlik ko‘rish jarayonida maqsadga ko‘ra dars rejasini tayyorlashi, dars o‘quv materialini tanlashda asosiy: tizimlilik hamda muntazamlilik, qulaylik, differentsial yondashuv, ilmiylik va boshqa didaktik tamoyillarga rioya etishi zarur.

Shuni unutmaslik kerakki, kompyuter o‘qituvchining o‘rnini bosa olmaydi, balki uning fikrlariga qo‘shimcha beradi xolos.

AKT’dan foydalanib o‘tiladigan darsga quyidagi:
• moslashuvchanlik tamoyili: kompyuterning bolaning individual xususiyatlariga ta’siri;
• boshqaruv tamoyili: o‘qish jarayonining istalgan vaqtida o‘qituvchining rahbarligi;
• ta’limda interaktivlik va dialogli sharoitning mavjudligi;
• AKT o‘qituvchi va o‘quvchining harakatlariga «qo‘shimcha berishi»;
• go‘yoki ular bilan dialogda «bo‘lishi» hamda kompyuter savodxonligini shakllantira borishi kuzatiladi;
• individual va guruhiy ishlashning qulayligi;
• kompyuter bilan ishlashda o‘quvchining psixologik holatining barqarorligi;
• ta’limda cheksiz imkoniyatlar: mazmuni, ilovalarning ko‘pligi kabi jihatlar xos bo‘ladi.

Kompyuterdan foydalanib, dars o‘tishning barcha bosqichlarida:
• darsga tayyorgarlik va ta’lim jarayonida;
• yangi materialni tushuntirish;
• mustahkamlash;
• takrorlash;
• nazorat qilishda AKT vositalari keng qo‘llanilishi mumkin.

Bunda kompyuter quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:
1. Kompyuter o‘qituvchi funksiyasida:
• o‘quv axborotlari manbai;
• ko‘rgazmalilik;
• trenajyor;
• tashhis va nazorat vositasi.
2. Ish quroli funksiyasi:
• matnlar tayyorlash vositasi,
• ularning saqlanishi;
• grafik muharrir;
• darsga tayyorgarlik ko‘rish va javob berishga tayyorlanishda foydalanilishidan iborat.

Xulosa qilib aytganda, ta’lim jarayoniga axborot texnologiyalarining tatbiq etilishi, shubhasiz, boshqaruv malasalarini sifat jihatidan yuqori darajada hal etish va yanada samarali ish usullari hamda shakllariga o‘tish imkonini beradi.

Orphus system