Multimеdiya vositalarining dars samaradorligiga ijobiy ta’siri

Bugungi kun uzluksiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan tub o‘zgarishlarni yanada takomillashtirish uchun kompyuter texnologiyasini ta’lim jarayonidagi o‘rni, uning pedagogik va psixologik xususiyatlarini ilmiy-tadqiqot misolida yoritish, kompyuter vositalaridan foydalanishga bo‘lgan e’tibor va ehtiyoj darajalarini yana bir bora ko‘rib chiqishni talab etadi.

Buning uchun:
• ta’lim tizimida kompyuter texnologiyalari o‘rnini aniqlash;
• kompyuter yordamida o‘quvchining tafakkuri va dunyoqarashining o‘zgarishini, xotirasining shakllanishida kompyuterning samaradorligi qanday rol o‘ynashini aniqlash;
• «kompyuter — o‘yinchoq» va «kompyuter — bilim olish vositasi» atamalari orasidagi chegaralarni aniqlash;
• o‘quvchilarning o‘quv jarayonida ijodkorlik faoliyatlarini rivojlantirish metodlarini aniqlash.

Umumiy o‘rta ta’lim maktablari o‘quv predmetlarini kompyuterlashtirishda quyidagi vazifalar belgilab olinadi:
1. O‘quv rejalari, konspektlar va kichik didaktik materiallarni tayyorlashda kompyuterdan foydalanishni yo‘lga qo‘yish.
2. Fan, mavzularning ko‘rgazmalilik sifatini, o‘rganilayotgan obyektning illyustrativ va animatsion imkoniyatlarini oshirish maqsadida mavjud elektron darslik va ta’limiy dasturlardan foydalanishni yo‘lga qo‘yish.
3. Namoyish qilish vositalarini yaratishda Microsoft Power Point, Microsoft Publisher, Adobe Potoshop, Movie Maker kabi standart dasturlar va dasturiy resurslardan unumli foydalanish.
4. Ma’lumot va axborot almashinishda Internet tizimidan unumli foydalanish.

Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining ko‘pgina predmetlari uchun elektron darslik va multimedia vositalari yaratilgan bo‘lib, endilikda o‘quv jarayonini kompyuterlashgan muhitda tashkil etishga bo‘lgan e’tibor ancha kuchaytirildi. Multimedia vositalari kompyuter yordamida o‘rganilayotgan mavzularni tez va oson o‘zlashtirishga yordam beribgina qolmasdan, balki o‘qituvchiga ko‘plab imkoniyatlar yaratib berishi bilan ajralib turadi.

Kompyuter yordamida multimediali jihozlardan foydalanishda o‘quvchi hayvonning ovozini, uni tabiiy harakatlarini, o‘ziga xos xarakterli belgilarini o‘rganib boradi. Hayvonning skelet va muskullarini o‘rganishda ham kompyuter imkoniyatlaridan foydalanish yaxshi samara beradi.

Zoologiya darslarida multimedia vositalaridan foydalanish va ularni tatbiq etish davomida o‘quv jarayonida o‘ziga xos yangi usul vujudga keladi. Ularni o‘quv materiallarini ko‘rgazmaliligini oshishi, o‘quvchilarning bilim samarasini nazorat qilish imkoniyatining paydo bo‘lishi, o‘qituvchining o‘z ish faoliyatini yangi uslub va usullar asosida tashkil etishga yondashuvlar bilan bevosita izohlash mumkin (Ковалева Т. В., Исакова С. Н. Уроки с использованием мультимедийного образовательного комплекса «Биология, 7 класса» // Биология в школе. — М., 2008. №5. — С. 22-25).

Zoologiya darslarida «Sut emizuvchilar» sinfi haqidagi ma’lumot beruvchi mavzular hajmi kattaligi va bir muncha murakkabligi bilan umurtqalilar tipining boshqa sinflaridan ajralib turadi. O‘rganiladigan mavzularning murakkablashib borishi, hayvon organizmining mukammalashishi bilan ular tanasida organlar, ularning vazifasi ham o‘ziga xos tarzda o‘zgarib borishi o‘quvchini biroz «qiynab» qo‘yadi.

O‘quvchilarga mavzu yuzasidan ma’lumotlarni kompyuter yordamida qabul qilishga bo‘lgan qiziqishlarini va bevosita zoologiya dars samaradorligini oshirishda undan foydalanishni hisobga olgan holda, o‘zlashtirish qiyin bo‘lgan mavzularni kompyuter vositalari asosida tatbiq etish imkoniyatlari o‘rganildi va amalga oshirildi.

Zoologiya darsligidagi mavzularni belgilab olish, ular har tomonlama o‘rganilib, zaruriy materiallar tanlash asosida kompyuterlashgan dars ishlanmalari dasturlashtiriladi. Sut emizuvchilar sinfini o‘rganish davomida jami berilgan 10 soatlik mavzular kompyuterlashtirildi.

Multimedia vositalarida sut emizuvchi hayvonlar hayotini o‘zida mujassam etgan ma’lumotlar jamlanmasi, test topshiriqlari, topishmoqlardan keng foydalanilgan. Unga ko‘ra har bir o‘quv jarayonida mazkur materiallar o‘quvchi bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishga, uning dars mavzusidan tashqari ham qo‘shimcha ma’lumotlar olishiga imkon yaratadi.

Tadqiqot ishlari davomida multmedia vositalaridan foydalanish davomida o‘quv jarayoni va biologiya darslarining sifat samaradorligi oshganligini o‘quvchilarning mavzular yuzasidan olgan bilimlarining sifat ko‘r-satkichlarini yuqori darajaga ko‘tarilganligi bilan izohlash mumkin.

mult_1_09_2011_1

Zoologiya darslari samaradorligini oshirishda kompyuterdan foydalanishning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi bir necha mezonlar asosida aniqlandi. Mazkur mezonlar asosida o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasi va ularning sifat ko‘rsatkichlarini aniqlashda o‘ziga xos ahamiyat kasb etishi ma’lum bo‘ldi (1-jadval).

mult_1_09_2011

Mezonlar asosida o‘quvchilarning bilimlarini o‘zlashtirish darajasi va ishlab chiqilgan metodikani amaliyotga tatbiq etilishida ta’lim jarayoninig samaradorlik ko‘rsatkichlari aniqlandi.

Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash joizki, kompyuterlashgan dars jarayonlari nafaqat o‘quvchining bilim va ko‘nikmalarining rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, balki o‘qituvchilarning ilmiy izlanishga va o‘z ustida tinimsiz mehnat qilishlariga keng imkoniyat yaratadi.

Orphus system