Konvergent tarmoqlar
27.05.2009
Rukn: Texnologiya.
Muallif: Shinnazar Seytnazarov.

pic

Bir necha yillar avval ko’plab tarmoq qurilmalari ishlab chiqaruvchilar va provayderlar iqtisodiy chiqimlarini kamaytirish, ishlatish va boshqarishni osonlashtirish maqsadida kommunikatsiya vositalarini birlashtirish muammosi ustida ish olib bora boshladilar.

Dastavval bu muammoning yechimi sifatida multiservis tarmoqlar qarala boshlandi, lekin hozirgi kunga kelib, konvergent tarmoqlar haqida ko’p so’z yuritilmoqda. Konvergent tarmoqqa ta’rif berishdan oldin «konvergentsiya» atamasiga izoh berish lozim. Konvergentsiya — atamasi ingliz tilidagi «convergence» so’zidan kelib chiqqan bo’lib, «bir nuqtada birlashish» degan ma’noni bildiradi.

Demak, konvergentsiya — turli texnologiya, mahsulot va xizmatlarning birlashish jarayonidir. Bundan kelib chiqqan holda, aytish mumkinki, konvergent tarmoq bu shunday tarmoqki, u umumiy kanal orqali real vaqt davomidagi nutqiy hamda videoaxborotlarni va boshqa turdagi ma’lumotlarni uzatishni ta’minlaydi. Multiservis va konvergent tarmoqlar o’rtasida qanday farq bor degan savol tug’ilishi tabiiy. Multiservis tarmoqlar turli xil ma’lumotlarni talab qilingan sifatda uzatishni ta’minlaydigan tarmoq hisoblanadi. Multiservis tarmog’ining klassik vakillari sifatida ATM (Asynchronous transfer mode) yoki Frame Relay texnologiyalari asosida qurilgan tarmoq-larni misol qilib keltirishimiz mumkin.

Multiservis tarmog’ining asosiy afzalligi kanal o’tkazish polosasining tejamli ishlatishidir. Lekin, multiservis tarmoqlardan farqli ravishda, konvergent tarmoqlar, ya’ni konvergent xizmat turlarini ko’rsatadigan tarmoqlarda o’tkazish polosasini tejashga e’tibor berilmaydi. Aksincha, bunday tarmoqlarning rivoji foydalanuvchi ilovasiga beriladigan kanalning mumkin bo’lgan maksimal kengligiga bog’liq bo’ladi. Chunki, ilovalarning o’zlari foydalanuvchining xizmat sifatiga talabidan kelib chiqqan holda kanallarni tejamkor ishlatishi mumkin. Bunga yaqqol misol sifatida real vaqt davomidagi nutqni uzatishga mo’ljallangan VoIP (Voice over IP) ilovasini keltirish mumkin. Bu ilova turli kodeklarni, turli kenglikdagi o’tkazish polosalarni ishlatadi va shunga mos holda ovozni foydalanuvchi talab qilgan har xil sifatda uzatadi. Konvergent tarmoq oldiga qo’yilgan asosiy talab bu, tarmoq ichidagi xizmatlarni tezkorlik bilan o’zgartirish yoki to’ldirish, shuningdek, foydalanuvchining geografik joylashuvi, ishlatayotgan qurilmasi va tarmoqqa ulanish usulidan qat’iy nazar, ularning xizmatlardan bir xil foydalanishini ta’minlashdir. Shu sababli konvergentlik tushunchasini turli ilovalar va xizmatlardan bir xilda foydalanish imkonini beruvchi apparat — dasturiy platformalarga nisbatan ishlatish mumkin.

pic

Misol sifatida ko’pchilikka ma’lum bo’lgan Skype dasturini keltirishimiz mumkin. Bu dastur bitta interfeys orqali chatda muloqotni, telefon qo’ng’irog’ini va hattoki videokonferensiyani amalga oshirish imkonini beradi. Umumiy holda konvergentsiya uchta: tarmoqlar konvergentsiyasi, xizmatlar konvergensiyasi va ilovalar konvergensiyasi pog’onalariga ega. Tarmoq pog’onasida konvergentsiya aloqani IP asosidagi yagona transport platformasiga ko’chirish evaziga ekspluatatsiyon xarajatlarni kamaytirishga imkon beradi. Ilovalar konvergent-siyasi esa ilovalarni turli uzatish muhitlari orqali yetkazishni ta’minlaydi.

Xizmatlar konvergentsiyasi abonentlarga ovoz, ma’lumot va videoxizmatlarni innovatsion usullarni qo’llab, har qanday kirish imkoni bo’lgan tarmoq orqali ko’rsatishga yo’l ochadi. Demak, tarmoqlar konvergentsiyasi foydalanishdagi xarajatlar va kapital chiqimlarni tejashga, ilovalar konvergentsiyasi esa xizmatlarning yangi paketini shakllantirishga imkon beradi. To’la konvergentsiya esa uchta pog’onaning birlashishini ifodalab, unda IP texnologiya platforma sifatida ishlatiladi va u foydalanuvchilarga ilovalarni raqobatbardosh narxlarda yetkazishga hamda xizmatlarning uzluksizligiga imkoniyatni amalga oshiradi.

Bugungi kunda operatorlar konvergentsiya borasida sezilarli yutuqlarga erishdilar. Bunga misol sifatida Kelgusi avlod tarmog’ini (Next Generation Network, NGN) keltirishimiz mumkin. NGN tarmog’i konvergent tarmoqlarga xos bo’lgan xususiyatlarni o’zida mujassamlashtirgan tarmoq hisoblanadi. NGN haqida jurnalning avvalgi sonlarida [05.2006, 12.2006, 03.2007, 01.2008] yetarlicha ma’lumot berilgandi, shu sababli uning an’anaviy tarmoqlarga (masalan, umumfoydalanish telefon tarmog’i, UFTT) nisbatan ustunliklarini keltirib o’tish bilan cheklanish va 1-jadvaldagi ma’lumotlar orqali ularning imkoniyatlarini taqqoslab ko’rish mumkin.

Xulosa sifatida shuni aytish mumkinki, konvergent tarmoqlarni qurish va joriy qilish butun dunyo bo’yicha dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Dunyoning boshqa davlatlari qatori O’zbekistonda ham bir qator aloqa sohasida ish yurituvchi kompaniyalar masalan, yurtimizdagi eng yirik telekommunikatsiya operatori hisoblanmish «O’zbektelekom» AK va «East Telecom» MChJ shunungdek, bir necha uyali aloqa kompaniyalari o’z mijozlariga konvergent xizmatlarni taklif qilmoqdalar. Bu esa yurtimizda konvergent tarmoqlarga o’tish sari yuz berayotgan jarayonning bir bosqichidir.

Orphus system
O'zbеkistonda AKT yangiliklaridan birinchilar qatorida xabardor bo'lish uchun Telegramda infoCOM.UZ kanaliga obuna bo'ling.
Telegramga qo`shmoq
Odnoklassnikiga yubormoq
VKontakteda bo`lishmoq